Maanfasen begrijpen met een bal en een lamp

Maak de maanfasen zichtbaar

Het donkere deel van een maansikkel is niet de schaduw van de aarde. Je ziet slechts een deel van de door de zon verlichte maanhelft. Met een lichte, matte bal en een ledlamp kun je die verandering van gezichtspunt zelf bekijken.

1. Zet de lamp op een vaste plek, liefst een paar stappen bij je vandaan, en dim andere lampen. De lamp stelt de zon voor.
2. Houd de bal met gestrekte arm ongeveer op ooghoogte. Dit is de maan; je ogen vormen het waarnemingspunt op aarde. Kijk naar de bal, niet rechtstreeks in de felle lamp.
3. Draai langzaam op je plek en neem de bal mee. Laat de lamp staan. Kijk hoe het zichtbare lichte vlak verandert in een sikkel, een halve cirkel en een bijna volle schijf.
4. Staat de lamp achter je? Houd de bal dan iets hoger, zodat je hoofd er geen schaduw op werpt.

Waarom je steeds iets anders ziet

De lamp verlicht ongeveer de helft van de bal. Tijdens het draaien verandert dat niet; je ziet alleen meer of minder van die verlichte helft. Houd je de bal opzij ten opzichte van de richting van de lamp, dan is ongeveer de helft van de zichtbare schijf licht: je model van een halve maan.

Bij de echte maan verandert het aanzicht doordat ze om de aarde draait. Een volledige cyclus van maanfasen duurt ongeveer 29,5 dagen.

Wanneer de aardschaduw wel meetelt

Een maansverduistering ontstaat als de aarde tussen de zon en de maan staat en haar schaduw op de maan valt. Dat kan alleen bij volle maan, maar gebeurt niet elke maand: de maanbaan staat schuin ten opzichte van het vlak van de aardbaan.

Dit model is niet op schaal. Een schaduw van je hoofd op de bal stelt geen gewone maanfase voor. Houd de bal daarom buiten die schaduw en gebruik een ledlamp, geen hete, onbeschermde lichtbron.