Waarom de dagen in de herfst zo snel korter worden

Begin oktober wordt de lichte periode in Amsterdam elke dag ongeveer vier minuten korter. Dat is meetbaar: op 2 oktober 2026 duurt de tijd tussen zonsopkomst en zonsondergang 11 uur, 32 minuten en 27 seconden. Dat is ruim vier minuten minder dan de dag ervoor.

Zie de daglengte als een golf

Teken de daglengte gedurende een jaar: de lange zomerdag is een hoogtepunt en de korte winterdag een dieptepunt. Vlak bij die keerpunten loopt de lijn bijna horizontaal. Rond de equinoxen in maart en september is de lijn steil. Op gematigde noordelijke breedten verandert de daglengte dan het snelst: in het voorjaar neemt ze snel toe, in de herfst snel af. Begin oktober merk je dat nog sterk, maar richting de winter neemt het dagelijkse verlies geleidelijk af.

Kijk wat er bij jou gebeurt

1. Open een tabel met zonsopkomst, zonsondergang en daglengte voor jouw woonplaats.
2. Vergelijk de daglengte op twee opeenvolgende dagen in september of oktober.
3. Doe hetzelfde rond de zonnewende eind juni of december. Het verschil per dag is daar veel kleiner.

Voor Amsterdam laat de tabel begin oktober 2026 ongeveer vier minuten verlies per dag zien. De precieze waarde hangt af van je breedtegraad en de datum.

Waarom de sinusgolf niet exact klopt

Door de schuine aardas verschuift de schijnbare baan van de zon door het jaar heen op een golfachtige manier. De werkelijke daglengte hangt ook af van je locatie, de horizon, de zichtbare grootte van de zon en de breking van zonlicht in de atmosfeer. Het is dus geen perfecte sinusgolf. Als beeld werkt het wel: langzaam bij de hoogste en laagste daglengte, snel daartussen.

Kijk niet alleen naar het tijdstip van zonsondergang. De wintertijd en andere astronomische effecten veranderen de kloktijd; voor deze vergelijking telt de kolom ‘daglengte’. Ook zijn dag en nacht op de datum van een equinox niet tot op de seconde even lang.